بررسی 8 اشتباه فاجعه‌بار در ساخت اولین PC

همه در اولین ساخت رایانه شخصی خود اشتباه می‌کنند. بیشتر این اشتباهات بی‌ضرر هستند، اما برخی از آن‌ها می‌توانند باعث از بین رفتن قطعات، خراب شدن درایوها یا گرفتار شدن شما در فرآیند عیب‌یابی (Troubleshooting) به مدت روزها شوند.

من در طول سال‌ها که به یادگیری نحوه ساخت رایانه‌های شخصی پرداخته‌ام، اشتباهات زیادی مرتکب شده‌ام. خوشبختانه، هرگز یکی از ماشین‌هایم را قبل از روشن شدن به‌طور کامل از بین نبرده‌ام، اما قطعاً چند بار به این مقطع نزدیک شده‌ام.

البته، همه این مشکلات واقعاً فاجعه‌بار نیستند. با این حال، بازیابی از آن‌ها می‌تواند یک دردسر مطلق باشد و در برخی موارد حتی ممکن است به سخت‌افزار شما آسیب برساند.

1. به زور وارد کردن پردازنده (CPU) در سوکت

هیچ چیز نمی‌تواند یک ساخت جدید را سریع‌تر از به زور وارد کردن پردازنده در سوکت خراب کند. یک ناهماهنگی جزئی و سپس فشار، می‌تواند صدها تماس ظریف (پین) را در عرض چند ثانیه نابود کند. معمولاً پین‌های خم شده زمانی اتفاق می‌افتند که شما بازوی نگهدارنده (Retention Arm) را خیلی زود پایین می‌آورید یا انتظار مقاومت دارید و تراشه را به زور فشار می‌دهید.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: وقتی صحبت از CPU، سوکت‌ها و مادربردها می‌شود، آرام و پیوسته بودن برنده است. بریدگی کوچک روی CPU را پیدا کرده و آن را با سوکت مطابقت دهید. سپس قبل از انجام هر کار دیگری، مطمئن شوید که همه چیز هماهنگ است. اگر آن را درست تراز کنید، در واقع گرانش باید بیشتر کار را برای شما انجام دهد و CPU به آرامی در جای خود قرار می‌گیرد. مطمئن شوید که CPU قبل از اعمال هرگونه فشار یا حرکت بازوی نگهدارنده، کاملاً تراز و همسطح (Flush) باشد. اگر صاف ننشسته است، به زور وارد نکنید!

2. صرف‌نظر کردن از پایه‌های نگهدارنده مادربرد (Standoffs)

آن پیچ‌های نگهدارنده کوچک ممکن است به نظر چندان مهم نرسند، اما اگر از آن‌ها صرف‌نظر کنید، از مشکلاتی که ایجاد می‌کنند شگفت‌زده خواهید شد. پایه‌های نگهدارنده برای جلوگیری از اتصال کوتاه (Shorting) مادربرد به بدنه رایانه شخصی شما استفاده می‌شوند. در غیر این صورت، اگر اتصالی بین مادربرد و کیس وجود داشته باشد (که کیس فلزی رسانا است)، مادربرد شما دچار اتصال کوتاه می‌شود و در نتیجه رایانه شخصی شما روشن نمی‌شود.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: قبل از اینکه هر پیچی را سفت کنید، مادربرد را روی سینی نگهدارنده (Tray) قرار دهید و تأیید کنید که کدام سوراخ‌ها تراز می‌شوند. فقط آن پایه‌های نگهدارنده را نصب کنید، سپس برد را روی آن‌ها قرار داده و هر پیچ را به آرامی سفت کنید تا محکم شود. به یاد داشته باشید که شما در حال محکم کردن مادربرد هستید، نه پیچ کردن یک چرخ خودرو؛ فشار زیاد می‌تواند به مادربرد آسیب بزند.

3. قرار دادن RAM در شیارهای اشتباه یا عدم اتصال کامل

نصب نادرست حافظه می‌تواند پهنای باند را به نصف کاهش دهد یا از روشن شدن کامل سیستم جلوگیری کند. بسیاری از مادربردها انتظار دارند که دو ماژول DIMM برای عملیات دو کاناله (Dual-Channel) در شیارهای A2/B2 قرار گیرند، اما زیبایی‌شناسی یا حدس و گمان اغلب افراد را به سمت A1/B1 سوق می‌دهد. قرارگیری نادرست ماژول‌ها حتی رایج‌تر است—به‌ویژه حافظه DDR5 ممکن است به فشار بیشتری از آنچه انتظار دارید نیاز داشته باشد.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: بیشتر مادربردها شیارها را برچسب‌گذاری کرده‌اند، اما ممکن است مجبور شوید کمی جستجو کنید تا آن‌ها را پیدا کنید. یکی از عواملی که همیشه سازندگان جدید رایانه را غافلگیر می‌کند، میزان فشاری است که باید اعمال کنید تا مطمئن شوید ماژول‌های RAM کاملاً متصل شده‌اند. هر ماژول را مستقیماً به سمت پایین فشار دهید تا هر دو قفل (Latches) کلیک کنند. اگر یک طرف قفل نمی‌شود، به‌احتمال زیاد، ماژول تراز نیست. جایگذاری صحیح و انتخاب شیار، یک مزیت عملکردی قابل توجه را به همراه دارد که در غیر این صورت از دست خواهید داد.

4. خمیر حرارتی خیلی زیاد (یا خیلی کم)

مقدار خمیر حرارتی (Thermal Paste) که بین CPU و هیت‌سینک (Heat Sink) اعمال می‌کنید، بر بازدهی خنک‌سازی تأثیر می‌گذارد و می‌تواند باعث کثیف‌کاری نیز شود. خمیر حرارتی شکاف‌های میکروسکوپی بین CPU و کولر را پر می‌کند. استفاده از خمیر زیاد می‌تواند باعث بیرون‌زدن آن و آلوده کردن ناحیه سوکت شود، در حالی که استفاده از خمیر خیلی کم می‌تواند منجر به ایجاد حفره‌های هوا و در نهایت گرم شدن بیش از حد (Overheating) شود.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: برخی از الگوهای استفاده شده در ویدیوهای ساخت PC یا کلیپ‌های تیک‌تاک ممکن است کمی گیج‌کننده باشند. اما در واقعیت، تمام چیزی که نیاز دارید، یک نقطه به اندازه نخود در وسط CPU است. سپس هیت‌سینک خود را وصل کنید. هنگام نصب کولر، فشار فنرها باعث پخش شدن یکنواخت خمیر حرارتی می‌شود.

5. اتصال اشتباه کانکتورهای پنل جلویی

اوه، این یکی از اشتباهاتی است که من بیش از یک بار انجام داده‌ام. این مشکل قطعاً یکی از آن مواردی است که آزاردهنده به نظر می‌رسد، اما هیچ آسیب واقعی به دستگاه شما نمی‌زند. اما شوک کار نکردن دستگاه پس از اتمام ساخت، استرس‌زاست! مقصر معمولاً هدر کوچک و دردسرساز پنل جلویی است: پین‌های سوئیچ برق، ریست، LED هارد دیسک (HDD LED) و LED برق (Power LED) بسته به مادربرد متفاوت هستند، و قطبیت LED نیز اهمیت دارد.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: به جای حدس زدن در استرس اولین ساخت، دفترچه راهنمای مادربرد خود را در قسمت نمودار “F_PANEL” باز کنید و ابتدا سوئیچ برق را وصل نمایید تا بتوانید به سرعت تست کنید. سپس می‌توانید پین‌های دیگر را مطابقت دهید و قبل از زدن دکمه پاور، مطمئن شوید که همه چیز تراز شده است.

6. مدیریت کابل‌های وحشتناک

وقتی سال‌ها پیش اولین PC خود را ساختم، واقعاً زیاد به مدیریت کابل فکر نکردم. تصور می‌کردم این کار عمدتاً متعلق به افرادی است که به زیبایی‌شناسی ساخت PC اهمیت می‌دهند. اما نمی‌توانستم اشتباه‌تر از این باشم. مدیریت نامناسب کابل‌ها نه تنها نامرتب به نظر می‌رسد، بلکه موجب جریان هوای ضعیف، تجمع گرد و غبار و گرم شدن بیش از حد می‌شود؛ سه مشکلی که دست به دست هم می‌دهند و می‌توانند آسیب واقعی به سخت‌افزار شما وارد کنند.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: مسیرهای کابل را از همان ابتدا برنامه‌ریزی کنید. کابل‌های 24 پین، EPS و PCIe را از پشت سینی مادربرد هدایت کنید، از نقاط اتصال و بندهای Velcro کیس استفاده کنید و مسیر ورودی هوای جلویی را باز نگه دارید. اگر دمای PC یا صدای فن شما بالا به نظر می‌رسد، قبل از تعویض سخت‌افزار، به داخل کیس PC خود برگردید و مدیریت کابل‌هایتان را بررسی کنید.

7. جهت‌گیری فن برای جریان هوای مناسب

فن‌ها متقارن به نظر می‌رسند، بنابراین خطاهای جهت‌گیری در نصب آن‌ها رایج است. تنظیمات نادرست، مانند داشتن تمام فن‌ها به عنوان ورودی یا خروجی، می‌تواند جریان هوای آشفته و تجمع گرد و غبار ایجاد کند. همچنین، نصب فن‌های بالا یا عقب به سمت عقب، می‌تواند هوای گرم را در اطراف CPU و GPU دوباره به گردش درآورد. نتیجه این موارد، دمای بالاتر و صدای بلندتر فن‌ها بدون دلیل موجه است.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: یک قانون ساده برای نصب فن‌ها به خوبی کار می‌کند: فن‌های جلو و پایین باید ورودی (Intake) و فن‌های بالا و عقب باید خروجی (Exhaust) باشند. برای کاهش نفوذ گرد و غبار، به دنبال فشار مثبت خفیف باشید (یعنی کمی ورودی بیشتر از خروجی). در اغلب فن‌ها، طرفی که پره‌های فن نمایان است و محافظ ندارد، هوا را به آن سمت هدایت می‌کند.

8. فراموش کردن بررسی قطعاتی که می‌خرید

بعد از همه این‌ها، یک اشتباه کلیدی دیگر وجود دارد که باید از آن اجتناب کرد: پیش از شروع ساخت PC خود، مطمئن شوید که قطعاتی که خریداری کرده‌اید، سازگار هستند.

به عنوان مثال، خرید RAM DDR4 برای یک مادربرد DDR5، انتخاب یک GPU که برای کیس شما خیلی بزرگ است، یا حتی سفارش یک رادیاتور AIO که کیس شما نمی‌تواند آن را نصب کند، می‌تواند کل ساخت را متوقف کند.

چگونه از آن جلوگیری کنیم: چند راه برای بررسی سازگاری قطعات PC قبل از خرید وجود دارد، اما بهترین گزینه PCPartPicker است. این وب‌سایت به‌خوبی کار می‌کند، استفاده از آن آسان است و انتخاب سخت‌افزار برای ساخت جدید PC شما را به یک فرآیند ساده تبدیل می‌کند.

در غیر این صورت، مهم‌ترین نکته برای سازندگان PC برای اولین بار این است: عجله نکنید و با سرعت بیشتری پیش بروید. اگر وقت بگذارید و در فرآیند ساخت PC آرام باشید، احتمال اینکه مرتکب اشتباهی شوید که می‌تواند پرهزینه باشد، بسیار کمتر خواهد بود.