در سالهای اخیر، شهرها در سراسر جهان تلاش کردهاند تا سیستمهای حملونقل عمومی را بهروز، سریع، هوشمند و پاکتر کنند. در این میان، Riyadh Metro در پایتخت عربستان سعودی بهعنوان یک پروژه عظیم و پیشرو، توجه جهانیان را جلب کرده است. این مترو که کاملاً بدون راننده (Driverless / اتوماتیک) طراحی شده، اکنون عنوان طولانیترین مترو بدون راننده جهان را به خود اختصاص داده است.
در این مقاله، ابتدا به مشخصات فنی و ویژگیهای این شبکه خواهیم پرداخت، سپس اهمیت آن را از منظر شهری، زیستمحیطی و اقتصادی بررسی میکنیم و در نهایت به چالشها و چشماندازهای آینده مینگریم.
مشخصات فنی و ویژگیها
-
شبکه مترو ریاض شامل شش خط اصلی است که با هم 176 کیلومتر مسیر و 85 ایستگاه را پوشش میدهند.
-
سیستم بهصورت کاملاً «بدون راننده» طراحی شده است، به این معنی که قطارها تحت کنترل اتوماسیون کامل اجرا میشوند.
-
افتتاح اولیه این پروژه از 1 دسامبر 2024 آغاز شد و در مرحله بعد کاملتر شد.
-
یکی از خطوط (خط نارنجی) که 41 کیلومتر طول دارد، شرق و غرب شهر را به هم متصل میکند و در واقع بخش بزرگی از شبکه را تشکیل میدهد.
-
این پروژه بخشی از برنامه کلان شهرسازی و توسعه شهری در عربستان سعودی به نام Vision 2030 است که هدف آن تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش اتکاء به نفت است.
- توسعه نیروگاههای خورشیدی در ایران؛ فرصتی برای آینده انرژی کشور
- معرفی سوپراسپرت چینی که رکورد سرعت خودروهای برقی را شکست
اهمیت از منظر شهری و زیستمحیطی
-
کاهش ترافیک و آلودگی
با راهاندازی این مترو، شهر ریاض قصد دارد سهم حملونقل عمومی را افزایش دهد و وابستگی به خودروهای شخصی که یکی از عوامل اصلی ترافیک و آلودگی هستند را کاهش دهد.
بهعنوان مثال، شبکه عظیمی که 176 کیلومتر مسیر دارد، توانایی دارد مسافران زیادی را جابهجا کند و به کاهش مصرف سوخت و انتشار گازهای گلخانهای کمک کند. -
ارتقای کیفیت زندگی شهری
متروهای سریع، منظم و راحت میتوانند زندگی شهری را هم برای ساکنان و هم برای بازدیدکنندگان شهر قابلدسترستر کنند. ایستگاههای مدرن با تهویه، طراحی کاربرپسند، ارتباط با سایر سیستمهای حملونقل، همه بخشی از این تجربهاند. -
تشویق به استفاده از حملونقل عمومی
یکی از اهداف این پروژه افزایش سهم حملونقل عمومی از کل سفرهای شهری است؛ شهری که عمدتاً تاکنون وابسته به خودروهای شخصی بوده، با این شبکه فرصت بزرگتری برای تغییر الگو دارد.
نوآوریها و تکنولوژیهای بهکاررفته
-
استفاده از قطارهای کاملاً اتوماتیک و بدون راننده، با سیستمهای کنترل مدرن (CBTC) که امکان ایمنی بالا، کاهش فاصله بین قطارها و بهبود بهرهوری را فراهم میکنند.
-
طراحی ایستگاهها با رویکردی که ترکیبی از معماری مدرن و فرهنگ محلی را ارائه میدهد؛ برای مثال ایستگاه Qasr Al‑Hokm Station در مرکز ریاض یکی از نمونههای این طراحی است.
-
ادغام مترو با بقیه زیرساختهای حملونقل مانند اتوبوسها، بُردهای هوشمند و سیستمهای پرداخت دیجیتال که تجربه کاربری را بهبود میبخشند.
چالشها و نکاتی که باید بدانیم
-
با اینکه پروژه عظیم و مدرن است، اما اجرای موفق آن به معنای بهرهبرداری کامل و بدون مشکل نیست. پروژههای حملونقل عام غالباً با چالشهایی مثل تأمین بودجه، نگهداری، هماهنگی با سایر بخشها و پذیرش عمومی مواجهاند.
-
در مورد مترو ریاض، بحثهایی درباره زمانبندی، ایمنی، و انطباق با شرایط محیطی (مانند گرمای شدید تابستان) وجود داشته است.
-
فرهنگ استفاده از حملونقل عمومی باید در میان شهروندان تقویت شود. شهری که عادت به خودروی شخصی دارد، نیاز به تغییر رفتار دارد و این موضوع زمانبر است.
-
هزینههای اولیه و عملیاتی بالاست؛ اگرچه مزایای بلندمدت قابل توجهاند، اما بازگشت سرمایه و بهرهوری باید به دقت مدیریت شود.
چشمانداز آینده
پروژه متروی ریاض تنها شروع است. آینده میتواند شامل موارد زیر باشد:
-
گسترش بیشتر خطوط یا شاخههای جدید برای پوشش بهتر منطقههای حاشیهای و توسعهیافتهی شهر.
-
بهبود خدمات هوشمند مانند اپلیکیشنهای موبایل، اطلاعات لحظهای، ارتباط با سیستمهای حملونقل اشتراکی و حتی حملونقل برونشهری.
-
افزایش سهم مترو در کل سفرهای شهری به هدفی مانند 20٪ یا بیشتر.
-
توسعه پایدارتر با هدف کاهش مصرف انرژی، استفاده از منابع تجدیدپذیر و کاهش اثرات زیستمحیطی.
-
بازاریابی شهری برای جذب گردشگران؛ شهری که مترو مدرن دارد میتواند وجههای بینالمللیتر پیدا کند.
نتیجهگیری
شبکه متروی ریاض با 176 کیلومتر مسیر، 6 خط و 85 ایستگاه، عنوان طولانیترین مترو بدون راننده جهان را به خود اختصاص داده است. این پروژه ترکیبی از فناوری پیشرفته، طراحی شهری مدرن و دیدگاه آیندهنگرانه است. از نظر شهری، زیستمحیطی و حملونقلی، این مجموعه میتواند الگویی برای دیگر شهرها باشد. البته چالشهایی نیز وجود دارد که مدیریت آنها به موفقیت بلندمدت پروژه کمک خواهد کرد.
