شوک قیمتی در بازار سخت‌افزار: چرا قیمت رم (RAM) ناگهان پرواز کرد؟

اگر در چند هفته اخیر سری به وب‌سایت‌های فروش قطعات سخت‌افزاری زده باشید یا قصد ارتقای سیستم‌تان را داشته‌اید، احتمالا با یک شوک ناخوشایند مواجه شده‌اید. قیمت ماژول‌های حافظه (RAM) که در طول سال 2024 و اوایل 2025 روندی نزولی یا حداقل ثابت داشتند، ناگهان در هفته‌های اخیر (دسامبر 2025) شیب صعودی تندی به خود گرفته‌اند.

این افزایش قیمت، یک نوسان معمولی بازار نیست؛ بلکه نشان‌دهنده یک تغییر ساختاری بزرگ در صنعت نیمه‌هادی‌هاست. در این مقاله از وبلاگ پرشین تولز، می‌خواهیم با زبان آمار و ارقام بررسی کنیم که دقیقا چه اتفاقی افتاده، قیمت‌ها چقدر تغییر کرده‌اند و چرا «هوش مصنوعی» که قرار بود عصای دست بشر باشد، فعلا در حال خالی کردن جیب گیمرها و نابود کردن آب‌وهوای کره زمین است.

بررسی میدانی: اعداد دروغ نمی‌گویند

بیایید تعارف را کنار بگذاریم و سراغ اصل مطلب برویم: پول.

تا همین سه ماه پیش، خرید رم یکی از کم‌خرج‌ترین بخش‌های اسمبل یک سیستم بود. اما گزارش‌های بازار جهانی (Global Spot Market) نشان می‌دهد که قیمت تراشه‌های DRAM در ماه گذشته بین 15 تا 20 درصد افزایش یافته است.

برای درک بهتر، بیایید چند مدل محبوب بازار را با قیمت‌های پاییز 2025 و زمستان 2025 مقایسه کنیم:

مدل رم (RAM Model)	ظرفیت و مشخصات	قیمت میانگین (سپتامبر 2025)	قیمت میانگین (دسامبر 2025)	درصد افزایش
Corsair Vengeance RGB	32GB (2×16) DDR5-6000	$95	$124	+30%
G.Skill Trident Z5 Neo	64GB (2×32) DDR5-6400	$185	$235	+27%
TeamGroup T-Force Vulcan	16GB (2×8) DDR4-3600	$32	$45	+40%
Kingston Fury Beast	32GB (2×16) DDR5-5200	$80	$105	+31%

همان‌طور که می‌بینید، این افزایش قیمت فقط مختص رم‌های جدید DDR5 نیست؛ بلکه رم‌های نسل قبل (DDR4) که تولیدشان محدودتر شده، افزایش قیمت تندتری را (به نسبت قیمت پایه) تجربه کرده‌اند. برای کاربری که می‌خواهد یک سیستم گیمینگ میان‌رده ببندد، این یعنی 30 تا 50 دلار هزینه اضافه، فقط برای رم! البته حتی در مدل‌های سریع و حجم بالا گاهی بعضی برندها با قیمت‌های چند برابری مواجه شده‌اند و اعداد لیست ما کف تغییرات قیمتی هستند.

مقصر کیست؟ (رد پای هوش مصنوعی)

شاید بپرسید چرا؟ مگر کارخانه آتش گرفته است؟ خیر، اتفاقی که افتاده تغییر خط تولید است.

سه غول بزرگ تولیدکننده حافظه در جهان یعنی سامسونگ (Samsung)، اس‌کی هاینیکس (SK Hynix) و مایکرون (Micron) تمام تمرکز خود را روی تولید نوع خاصی از حافظه به نام HBM (High Bandwidth Memory) گذاشته‌اند.

پردازنده‌های هوش مصنوعی (مثل چیپ‌های سری بلک‌ول انویدیا) برای کار کردن به حافظه‌های فوق‌سریع HBM نیاز دارند. سود فروش HBM برای تولیدکنندگان چندین برابر رم‌های معمولی DDR5 است.

نتیجه؟ سامسونگ و هاینیکس در هفته‌های اخیر بخش عظیمی از خطوط تولیدی که قبلا رم‌های معمولی PC (DDR5) تولید می‌کردند را تغییر کاربری داده و به تولید HBM اختصاص داده‌اند.

وقتی عرضه کم شود و تقاضا ثابت بماند (یا مثل فصل تعطیلات زیاد شود)، طبق قانون نانوشته اقتصاد، قیمت‌ها منفجر می‌شوند. گزارش‌ها حاکی از آن است که این کمبود عرضه تا اواسط سال 2026 ادامه خواهد داشت.

بحران دوگانه: رم تنها قربانی نیست

این افزایش قیمت فقط در ماژول‌های رم کامپیوتر خلاصه نمی‌شود. حافظه‌های گرافیکی (GDDR6 و GDDR7) و حافظه‌های SSD نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.

سازندگان SSD نیز از همان ویفرهای سیلیکونی استفاده می‌کنند. وقتی اولویت کارخانه‌ها به سمت سرورهای AI می‌رود، تولید چیپ‌های NAND (برای SSD) و چیپ‌های DRAM (برای رم) کاهش می‌یابد. پیش‌بینی می‌شود قیمت SSDها نیز در هفته‌های آینده حدود 10 تا 15 درصد دیگر افزایش یابد.

حتی تولید کارت‌های گرافیک سری 5 انویدیا نیز نه به خاطر فروش کم بلکه به خاطر نبود متریال مورد نیاز برای ساخت 40 درصد کاهش پیدا کرده. یعنی به مرور باید منتظر بود تا این کارت‌های گرافیکی که همین حالا هم گران هستند، گران‌تر هم شوند!

روی دیگر سکه: هوش مصنوعی و قتل‌عام اقلیمی

تا اینجا فقط درباره ضربه‌ای که هوش مصنوعی به کیف پول ما زده صحبت کردیم. اما این تکنولوژی هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر دارد که همه ما (حتی کسانی که کامپیوتر ندارند) باید بپردازیم: نابودی محیط زیست.

افزایش قیمت رم به دلیل تقاضای دیتاسنترهای هوش مصنوعی، نوک کوه یخ است. این دیتاسنترها که اکنون مثل قارچ در سراسر دنیا سبز می‌شوند، هیولاهای مصرف انرژی هستند.

1. مصرف برق باورنکردنی:

یک درخواست ساده از ChatGPT یا Gemini شاید بی‌خطر به نظر برسد، اما پردازش آن در دیتاسنترها نیازمند هزاران پردازنده گرافیکی قدرتمند است که 24 ساعته با حداکثر توان کار می‌کنند. گزارش‌های جدید نشان می‌دهد که مصرف برق دیتاسنترهای هوش مصنوعی در سال 2025، با مصرف برق کل کشورهایی مثل آرژانتین یا هلند برابری می‌کند. این انرژی عمدتا از سوخت‌های فسیلی تأمین می‌شود که مستقیما گرمایش زمین را تشدید می‌کند.

2. تشنگی سیری‌ناپذیر:

نکته‌ای که کمتر به آن توجه می‌شود، مصرف آب است. سرورهای هوش مصنوعی حرارت وحشتناکی تولید می‌کنند. برای خنک کردن این سرورها، از سیستم‌های خنک‌کننده آبی استفاده می‌شود.

برآورد شده است که آموزش (Training) یک مدل زبانی بزرگ (LLM) جدید، می‌تواند صدها هزار لیتر آب شیرین را تبخیر کند. در شرایطی که جهان با بحران خشکسالی روبروست، دیتاسنترهای شرکت‌های بزرگ تکنولوژی در حال بلعیدن منابع آبی مناطق خشک هستند.

به عبارت دیگر، هر بار که قیمت رم بالا می‌رود چون تقاضای AI زیاد است، باید به یاد داشته باشیم که این تقاضا به قیمت گرم‌تر شدن زمین و خشک‌تر شدن منابع آبی تمام می‌شود.

الان بخریم یا صبر کنیم؟

با توجه به شرایط فعلی بازار و تمرکز مطلق تولیدکنندگان بر بازار پرسود HBM، بعید است که قیمت‌ها به این زودی‌ها (حداقل در 6 ماه آینده) به سطح تابستان 2025 برگردد.

اگر نیاز فوری دارید: همین الان خرید کنید. روند نمودارها همچنان صعودی است و ممکن است این ماژول 32 گیگابایتی 124 دلاری، ماه آینده به 140 دلار برسد.
اگر عجله ندارید: شاید بهتر باشد پروژه‌های ارتقای غیرضروری را به اواسط 2026 موکول کنید، زمانی که شاید تب و تاب اولیه زیرساخت‌های AI کمی فروکش کند و خطوط تولید به تعادل برسند.