معرفی ابزارهای پیش‌فرض اندروید جایگزین اپلیکیشن‌های پولی

جستجوی عباراتی مانند «اسکنر کد QR» یا «ضبط کننده صفحه نمایش» (Screen Recorder) در فروشگاه گوگل پلی (Play Store) معمولا شما را به باتلاقی از ده‌ها اپلیکیشن با نام‌های تقریبا یکسان و دسترسی‌های مشکوک و عجیب‌وغریب می‌کشاند. برخی از این برنامه‌ها حتی برای ارائه ساده‌ترین خدمات، از شما درخواست پرداخت پول یا خرید اشتراک می‌کنند (Paywalls)؛ موضوعی که به خوبی نشان می‌دهد میزان تقاضا برای این دسته از برنامه‌های کاربردی تا چه حد بالاست و بازار آن‌ها چقدر داغ است.

اما نکته مهم و پنهان ماجرا اینجاست که سیستم‌عامل اندروید سال‌هاست تمام این قابلیت‌ها را به صورت بومی و پیش‌فرض (Native) در دل خود جای داده است. بنابراین، پیش از آنکه فضای ذخیره‌سازی گوشی خود را با دانلود یک برنامه کاربردی دیگر اشغال کنید و امنیت داده‌های خود را به خطر بیندازید، بهتر است بررسی کنید که گوشی هوشمندتان در حال حاضر چه امکاناتی را در اختیارتان قرار می‌دهد.

1. برنامه‌های شخص ثالث برای آلارم و تنظیم خواب

اپلیکیشن‌هایی مانند Alarmy، Sleep Cycle و Sleepwave میلیون‌ها بار دانلود شده‌اند و برای دسته‌ای از کاربران خاص، استفاده از آن‌ها ممکن است کاملا منطقی باشد. اما واقعیت این است که بیشتر افراد فقط به یک یادآور ساده برای زمان خواب، یک زنگ بیدارباش ملایم و دلنشین، یا پخش چند صدای آرام‌بخش برای خوابیدن نیاز دارند. اپلیکیشن پیش‌فرض «ساعت گوگل» (Google Clock) از آگوست سال 2020، یعنی زمانی که این شرکت تب اختصاصی «زمان خواب» (Bedtime) را برای تمام گوشی‌های مجهز به اندروید 6.0 و بالاتر منتشر کرد، تمامی این امکانات را به صورت کاملا رایگان ارائه می‌دهد.

این تب Bedtime در برنامه ساعت، به شما اجازه می‌دهد تا یک برنامه خواب منظم و ثابت تنظیم کنید، پنجره «لطفا مزاحم نشوید» (Do Not Disturb) را به صورت خودکار فعال کنید، و حتی رنگ صفحه نمایش خود را به حالت سیاه‌وسفید (Grayscale) تغییر دهید تا جذابیت گشت‌وگذار شبانه در شبکه‌های اجتماعی کمتر شود و چشمانتان برای خواب آماده گردد. علاوه بر این، ویژگی «آلارم طلوع آفتاب» (Sunrise Alarm) در این برنامه وجود دارد که در 15 دقیقه پایانی پیش از به صدا درآوردن زنگ، نور صفحه نمایش شما را به تدریج و مانند خورشید افزایش می‌دهد تا بیداری طبیعی‌تری را تجربه کنید. این برنامه همچنین برای پخش صداهای آرام‌بخشِ خواب، به راحتی با سرویس‌هایی نظیر Spotify، YouTube Music و Calm متصل می‌شود. در گوشی‌های پیکسل گوگل، قابلیت «سلامت دیجیتال» (Digital Wellbeing) حتی می‌تواند بر اساس داده‌های حرکتی گوشی و حسگر نور محیط در طول بازه زمانی خواب شما، تخمین بزند که چه مدت در رختخواب بوده‌اید.

البته، اگر به دنبال ردیابی دقیق چرخه‌های خواب عمیق یا تشخیص صدای خروپف خود هستید، همچنان نصب یک برنامه تخصصی بهترین راهکار است. اما برای رفع تمامی نیازهای پایه‌ای و روزمره، Google Clock پیشاپیش روی گوشی شما نصب شده و آماده خدمت‌رسانی است.

2. اپلیکیشن‌های اسکنر کد QR

در فروشگاه پلی استور، برنامه‌های اسکنر QR متعددی وجود دارند که بیش از 100 میلیون بار دانلود شده‌اند! فاجعه اینجاست که بیشتر این برنامه‌ها پر از تبلیغات آزاردهنده هستند، درخواست دسترسی‌های غیرمنطقی به مخاطبین یا موقعیت مکانی شما را دارند، یا در نهایت هیچ کار اضافه‌تری نسبت به آنچه برنامه دوربین پیش‌فرض گوشیتان انجام می‌دهد، ارائه نمی‌کنند.

سیستم‌عامل اندروید از زمان انتشار اندروید 8.0 اوریو (Android 8.0 Oreo) توانایی تشخیص خودکار کدهای QR را مستقیما از طریق برنامه دوربین به دست آورده است (البته سیستم‌عامل iOS 11 اپل این ویژگی را حدود یک سال زودتر دریافت کرده بود). برای استفاده از آن، فقط کافی است برنامه دوربین (Camera) را باز کنید، لنز را به سمت یک کد QR نشانه بگیرید و روی لینکی که روی صفحه ظاهر می‌شود ضربه بزنید. به همین سادگی!

اگر به دنبال یک میانبر اختصاصی برای دسترسی سریع‌تر به اسکنر هستید، اندروید 13 یک کاشی ویژه برای اسکنر کد QR در منوی تنظیمات سریع (Quick Settings) معرفی کرد. برای دسترسی به آن، منوی بالای صفحه را دو بار به پایین بکشید، روی آیکون مداد کلیک کنید تا کاشی‌ها را ویرایش کنید، و کاشی اسکنر QR را بکشید و در پنل اصلی خود رها کنید. تنها مزیتی که یک برنامه اسکنر شخص ثالث ممکن است داشته باشد، قابلیت ذخیره تاریخچه تمام کدهایی است که تاکنون اسکن کرده‌اید (اندروید سوابق اسکن‌های قبلی را ثبت نمی‌کند). اما اگر به چنین تاریخچه‌ای نیاز ندارید، دوربین گوشی بدون درخواست هیچ‌گونه مجوز مشکوک، این کار را به بهترین نحو برایتان مدیریت خواهد کرد.

3. اپلیکیشن‌های ضبط صفحه نمایش (Screen Recorder)

برنامه‌های ضبط صفحه نمایش مسلما یکی از بدترین و آزاردهنده‌ترین دسته‌بندی‌ها در مارکت اندروید هستند. این برنامه‌ها معمولا واترمارک‌های (Watermark) بزرگی روی ویدیوهای شما قرار می‌دهند که برای حذفشان باید پول پرداخت کنید، تبلیغات تهاجمی و پاپ‌آپ نمایش می‌دهند و مجوزهایی درخواست می‌کنند که برای ضبط تصویر کاملا غیرضروری است.

با این حال، اندروید از زمان انتشار اندروید 11 در سال 2020، دارای یک ضبط‌کننده صفحه نمایش بومی و قدرتمند است که نیازی به دانلود ندارد، هیچ واترمارکی روی ویدیو نمی‌اندازد و هیچ محدودیت زمانی برای ضبط نیز در نظر نگرفته است. برای دسترسی به این ابزار، منوی بالای صفحه را دو بار به سمت پایین بکشید، روی آیکون مداد (ویرایش) ضربه بزنید و کاشی ضبط صفحه (Screen Record) را به پنل تنظیمات سریع خود اضافه کنید. با لمس این آیکون می‌توانید ضبط را شروع کنید. پیش از شروع، سیستم از شما می‌پرسد که آیا می‌خواهید صدای میکروفون، صدای داخلی دستگاه (Media) یا هر دو را ضبط کنید، و آیا تمایل دارید محل لمس انگشتانتان روی صفحه نمایش داده شود یا خیر.

نکته جذاب‌تر این است که در اندروید 14، قابلیت فوق‌العاده ضبط کردن تنها «یک اپلیکیشن خاص» به جای کل صفحه نمایش اضافه شد؛ قابلیتی که برای ساخت ویدیوهای آموزشی و دموهای نرم‌افزاری بسیار کاربردی است و از نمایش تصادفی پیام‌های خصوصی شما جلوگیری می‌کند. ویدیوهای ضبط شده نیز مستقیما و با کیفیت بالا در گالری گوشی ذخیره می‌شوند. اگر برای کار خود به امکانات پیشرفته‌تری مانند ویرایش ویدیو (تدوین) نیاز دارید، همچنان باید به دنبال یک برنامه شخص ثالث باشید، اما برای اکثر نیازها، ابزار بومی کفایت می‌کند.

4. برنامه‌های پی‌دی‌اف خوان (PDF Viewer)

نرم‌افزار معروف Adobe Acrobat Reader صدها میلیون نصب فعال در پلی استور دارد. می‌توان حدس زد که بخش قابل‌توجهی از این نصب‌ها صرفا به این دلیل رخ داده‌اند که افراد نمی‌دانستند گوشی اندرویدی‌شان از پیش قادر به خواندن و مدیریت فایل‌های PDF بوده است.

سیستم‌عامل اندروید 15 با یک پی‌دی‌اف خوان بومی و قدرتمند عرضه می‌شود و شرکت گوگل از طریق آپدیت‌های سیستمی گوگل پلی (Play System update)، رابط برنامه‌نویسی (API) زیربنایی این قابلیت را برای اندرویدهای 12، 13 و 14 نیز فعال کرده است. این یعنی اکثر گوشی‌هایی که اندروید 12 یا جدیدتر را اجرا می‌کنند، همین الان این قابلیت را در خود دارند.

اگر تا به حال از برنامه مدیریت فایل گوگل (Files by Google) استفاده کرده باشید، احتمالا این ویژگی را در عمل دیده‌اید. این برنامه نحوه مدیریت PDF خود را به‌روزرسانی کرده است تا فایل‌ها را بدون نیاز به هدایت شدن از طریق Google Drive و اتصال اینترنت باز کند. پی‌دی‌اف خوان داخلی اندروید از قابلیت‌های زوم کردن روان، انتخاب و کپی متن، جستجوی کلمات و حتی باز کردن فایل‌های محافظت‌شده با رمز عبور پشتیبانی می‌کند. مرورگر کروم (Chrome) نیز برای باز کردن فایل‌های PDF در محیط وب، با همین پی‌دی‌اف خوان یکپارچه شده است.

بدیهی است که اگر شغل شما ایجاب می‌کند که به طور مداوم روی فایل‌های PDF حاشیه‌نویسی کنید، فرم‌های تعاملی را پر کنید یا اسناد رسمی را امضا بزنید، برنامه Acrobat همچنان بهترین گزینه برای شماست. اما برای کارهای ابتدایی مانند باز کردن فاکتورهای خرید، مشاهده کارت پرواز یا خواندن جزوات، گوشی هوشمند شما به تنهایی از پس آن برمی‌آید.

5. اپلیکیشن‌های مسدودکننده تماس‌های اسپم

تماس‌های تبلیغاتی و اسپم، بلای جان کاربران گوشی‌های هوشمند در دنیای مدرن هستند؛ بنابراین کاملا منطقی است که مردم به صورت مداوم در جستجوی برنامه‌های مسدودکننده باشند. به عنوان مثال، اپلیکیشن معروف Truecaller بیش از 450 میلیون کاربر فعال ماهانه دارد! دلیل اصلی این محبوبیت عظیم احتمالا این است که کاربران نمی‌دانند اپلیکیشن تماس پیش‌فرض اندروید (Phone by Google) تماس‌های اسپم را به طور خودکار فیلتر می‌کند.

معامله بر سر حریم خصوصی با برنامه‌هایی مانند Truecaller بسیار خطرناک و حائز اهمیت است: این سرویس‌ها برای کار کردن، به دسترسی کامل به لیست مخاطبین (Contacts) و تاریخچه تماس‌های شما نیاز دارند. در واقع، شماره تلفن دوستان شما در دیتابیس عظیم این شرکت‌ها آپلود می‌شود تا پایگاه داده‌ی Caller ID آن‌ها برای سایر کاربران تقویت شود!

در مقابل، اپلیکیشن بومی تماس گوگل (Phone app) دارای یک سیستم محافظت در برابر اسپم است که تماس‌گیرندگان مشکوک را شناسایی و فیلتر می‌کند، آن هم بدون دسترسی پیدا کردن به مخاطبین شخصی شما. برای فعال کردن این قابلیت نجات‌بخش، کافی است برنامه Phone را باز کنید، روی منوی سه‌نقطه در گوشه صفحه ضربه بزنید، به بخش تنظیمات (Settings) بروید، وارد قسمت Caller ID and spam شوید و گزینه «فیلتر تماس‌های اسپم» (Filter spam calls) را روشن کنید. با این کار، تماس‌های مشکوک به طور خودکار بی‌صدا (Silence) می‌شوند و تماس‌هایی که احتمالا کلاهبرداری هستند، با یک هشدار روی صفحه نمایش داده می‌شوند. این سیستم بدون فروختن لیست مخاطبین شما، تماس‌های رباتی و بازاریاب‌ها را به خوبی مسدود می‌کند.

نتیجه‌گیری: ابزارهای داخلی همیشه همراه شما بوده‌اند!

حضور یک برنامه در لیست برترین‌های پلی استور (Top charts) لزوما به این معنا نیست که آن اپلیکیشن نیاز واقعی و جدیدی را برطرف می‌کند. بسیاری از این دانلودهای میلیونی ناشی از عادت‌های گذشته و ناآگاهی از امکانات جدید سیستم‌عامل است. پیش از آنکه تصمیم بگیرید اپلیکیشن کاربردی بعدی خود را نصب کنید، ابتدا امکانات پنهان گوشی اندرویدی خود را کاوش کنید. به احتمال بسیار زیاد، گوشیتان هم‌اکنون ابزاری را که به دنبال آن هستید، در دل خود جای داده است.