آموزش تست سلامت کارت گرافیک دست‌دوم فقط در 5 دقیقه

در سال‌های اخیر، خرید کارت گرافیک نو برای بسیاری از کاربران به یک رویای گران‌قیمت تبدیل شده است. به همین دلیل، بازار قطعات دست‌دوم رونق بی‌سابقه‌ای گرفته است. خرید یک کارت گرافیک کارکرده (مانند RTX 3060 یا RX 6700 XT) می‌تواند میلیون‌ها تومان در بودجه شما صرفه‌جویی کند تا بتوانید آن پول را روی پردازنده یا رم بهتر سرمایه‌گذاری کنید.

اما این بازار روی تاریکی هم دارد. کارت‌های گرافیکی که ماه‌ها در شرایط وحشتناک برای استخراج ارز دیجیتال (ماینینگ) شکنجه شده‌اند، کارت‌هایی که تعمیر شده‌اند، یا پردازنده‌های گرافیکی که در آستانه سوختن هستند، به وفور در آگهی‌ها یافت می‌شوند. فروشندگان معمولا به شما می‌گویند: «این کارت فقط برای کارهای فتوشاپ و گیمینگ سبک استفاده شده است!» اما در دنیای سخت‌افزار، ما به حرف‌ها اعتماد نمی‌کنیم؛ ما به اعداد، تست‌ها و مشاهدات فیزیکی اعتماد می‌کنیم.

خبر خوب این است که برای تشخیص یک کارت گرافیک سالم از یک قطعه‌ی رو به مرگ، نیازی نیست مهندس الکترونیک باشید یا ساعت‌ها زمان صرف کنید. در این مقاله از وبلاگ پرشین تولز، یک چک‌لیست طلایی 5 دقیقه‌ای را به شما معرفی می‌کنیم که می‌توانید آن را هنگام خرید حضوری (در مغازه فروشنده یا منزل او) پیاده‌سازی کنید تا با خیال راحت کارت گرافیک خود را به خانه ببرید.

دقیقه اول: بازرسی فیزیکی (معاینه چشمی قاتلان خاموش)

اولین قدم اصلا نیازی به روشن کردن کامپیوتر ندارد. کارت گرافیک را در دست بگیرید و زیر نور مناسب (ترجیحا نور فلش گوشی) آن را به دقت بررسی کنید. در این 60 ثانیه باید به دنبال چه چیزی باشید؟

بررسی پلمپ (Warranty Seal): پشت کارت گرافیک، روی یکی از پیچ‌هایی که هیت‌سینک (خنک‌کننده) را به برد متصل می‌کند، باید یک برچسب کوچک کاغذی وجود داشته باشد. اگر این برچسب سوراخ شده، پاره شده یا اصلا وجود ندارد، یعنی کارت گرافیک باز شده است. باز شدن کارت لزوما فاجعه نیست (شاید کاربر فقط خمیر سیلیکون را عوض کرده باشد)، اما اگر فروشنده ادعا می‌کند کارت پلمپ است و شما می‌بینید که پیچ‌ها دست‌خورده‌اند، بلافاصله معامله را لغو کنید.
بررسی هیت‌سینک و لوله‌های مسی (Heatpipes): لوله‌های انتقال حرارت باید رنگ مسی یا نقره‌ای شفاف داشته باشند. اگر روی آن‌ها شوره سفید، زنگ‌زدگی یا رنگ‌پريدگی شدید می‌بینید، این کارت گرافیک احتمالا در محیطی بسیار مرطوب (مانند فارم‌های ماینینگ در مناطق شرجی) به شدت کار کرده است.
تست چرخش فن‌ها: با انگشت خود پره‌های فن را به آرامی بچرخانید. فن‌ها باید کاملا روان، بدون گیر کردن و بدون صدای “تیک‌تیک” یا اصطکاک بچرخند. خرابی بلبرینگ فن یکی از شایع‌ترین مشکلات کارت‌های ماین‌شده است.
کانکتورهای PCIe: به پین‌های طلایی رنگ پایین کارت (جایی که در مادربرد جا می‌خورد) نگاه کنید. وجود خط و خش‌های بسیار عمیق روی این پین‌ها نشان می‌دهد که کارت بارها و بارها به شکلی غیراصولی از سیستم جدا و وصل شده است.

دقیقه دوم: تایید اصالت و سلامت نرم‌افزاری با GPU-Z

حالا کارت را روی سیستم نصب کرده و کامپیوتر را روشن کنید. اولین ابزاری که باید در فلش مموری خود همراه داشته باشید، نرم‌افزار کم‌حجم و رایگان GPU-Z است. کلاهبرداران گاهی اوقات بایوس (BIOS) کارت‌های گرافیک ارزان‌قیمت (مثل GTX 1050) را دستکاری می‌کنند تا سیستم آن را به عنوان یک کارت گران‌تر (مثل GTX 1060) شناسایی کند! نرم‌افزار GPU-Z دست این کلاهبرداران را رو می‌کند.

تشخیص کارت تقلبی: برنامه GPU-Z را باز کنید. اگر کارت تقلبی (Fake) باشد، این نرم‌افزار بلافاصله کلمه [FAKE] را در کنار نام کارت گرافیک نمایش می‌دهد و لوگوی سازنده را به یک علامت تعجب زرد رنگ تغییر می‌دهد.
بررسی ظرفیت حافظه (VRAM): مطمئن شوید که مقدار Memory Size دقیقا با چیزی که روی جعبه و در آگهی نوشته شده مطابقت دارد.
Device Manager و ارور 43: روی منوی استارت راست کلیک کرده و Device Manager را باز کنید. در بخش Display Adapters نام کارت را پیدا کنید. اگر روی آیکون کارت گرافیک یک مثلث زرد رنگ با علامت تعجب دیدید (معروف به Error 43)، یعنی کارت گرافیک از نظر سخت‌افزاری دچار مشکل جدی در چیپ اصلی یا حافظه‌هاست و درایور نمی‌تواند آن را به درستی بارگذاری کند. هرگز چنین کارتی را نخرید.

دقیقه سوم و چهارم: کوره آتش با FurMark (تست استرس)

حالا زمان آن رسیده که کارت گرافیک را زیر فشار حداکثری قرار دهیم تا ببینیم آیا در شرایط سخت تسلیم می‌شود یا خیر. برای این کار به نرم‌افزار FurMark نیاز دارید. این برنامه به “کوره گرافیک” یا “دونات مرگ” معروف است، زیرا فشاری به مراتب بیشتر از سنگین‌ترین بازی‌ها به کارت گرافیک وارد می‌کند.

برنامه را باز کنید، رزولوشن را روی 1080p تنظیم کنید و دکمه GPU Stress Test را بزنید. یک انیمیشن سه‌بعدی از یک حلقه پشمی روی صفحه ظاهر می‌شود و در پایین صفحه، یک نمودار شروع به ثبت دمای کارت گرافیک می‌کند. اجازه دهید این تست حداقل 3الی 5دقیقه اجرا شود.

در طول تست FurMark باید به 3 عامل حیاتی دقت کنید:

نمودار دما (Temperature Curve): در دقیقه اول، دما به سرعت بالا می‌رود (مثلا از 40 درجه به 70 درجه می‌رسد). اما پس از گذشت 2 تا 3 دقیقه، شیب نمودار باید کاملا افقی و صاف (Plateau) شود. اگر دما متوقف نشد و مستقیما به سمت 85یا 90 درجه سانتی‌گراد رفت و همچنان در حال بالا رفتن بود، یعنی سیستم خنک‌کننده کارت از کار افتاده است یا خمیر سیلیکون آن کاملا خشک شده و نیاز به سرویس اساسی دارد. (دمای ایده‌آل در حالت فول‌لود باید بین 65 تا 75 درجه، نهایتا 80 درجه باشد).
پایداری تصویر (بدون آرتیفکت): چشم از روی آن حلقه پشمی برندارید! تصویر باید کاملا روان و بدون مشکل پخش شود. اگر ناگهان خطوط رنگی (صورتی، سبز)، مربع‌های شطرنجی چشمک‌زن، نقاط سفید رنگ (برفک) یا کش‌آمدن تصویر را مشاهده کردید، اصطلاحا می‌گویند کارت آرتیفکت (Artifact) داده است. آرتیفکت نشان‌دهنده خرابی قطعیِ چیپ‌های حافظه (VRAM) یا لحیم‌سردی پردازنده گرافیکی است. این کارت عملا سوخته است؛ فورا تست را ببندید و از خرید منصرف شوید.
کرش نکردن سیستم: اگر در حین تست ناگهان تصویر سیاه شد، کامپیوتر ریستارت شد یا صفحه آبی مرگ (BSOD) ظاهر شد، نشان‌دهنده ناپایداری شدید کارت گرافیک در مصرف برق یا خرابی مدار تغذیه (VRM) آن است.

دقیقه پنجم: گوش دادن به صدای سخت‌افزار (Acoustics)

در دقایق پایانیِ تست FurMark، وقتی دما به بالاترین حد خود رسیده و فن‌ها با 100 درصد توان خود می‌چرخند، کیس را باز بگذارید و گوش خود را به کارت گرافیک نزدیک کنید.

صدای فن‌ها: صدای وزش باد طبیعی است، اما نباید هیچ‌گونه صدای “خرخر”، “تق‌تق” یا لرزش غیرعادی از فن‌ها بشنوید. تعویض فن کارت گرافیک در ایران کار سختی است، زیرا پیدا کردن فن اورجینال معمولا غیرممکن است.
کویل واین (Coil Whine): ممکن است یک صدای سوت ممتد، زیر و الکتریکی شبیه به ویز‌ویز بشنوید که به محض بستن تست FurMark قطع می‌شود. به این پدیده Coil Whine می‌گویند. این صدا ناشی از لرزش سلف‌های روی برد هنگام عبور جریان برق بالا است. خبر خوب این است که Coil Whine نشان‌دهنده خرابی کارت گرافیک نیست و کاملا طبیعی است (حتی روی کارت‌های آکبند و گران‌قیمت هم رخ می‌دهد). پس بابت آن نگران نشوید، اما اگر صدای آن به شدت بلند و آزاردهنده است، می‌توانید در خرید خود تجدید نظر کنید.

کلام آخر و یک نکته طلایی

تبریک می‌گوییم! شما در کمتر از 5 دقیقه توانستید مهم‌ترین بخش‌های یک کارت گرافیک دست‌دوم را ارزیابی کنید. اگر کارتی بتواند از بازرسی ظاهری جان سالم به در ببرد، در GPU-Z مشخصات درستی نشان دهد و تست 3 الی 5 دقیقه‌ای FurMark را با دمای زیر 80 درجه و بدون آرتیفکت پاس کند، به احتمال 99درصد کاملا سالم است و می‌توانید با خیال راحت برای آن پول پرداخت کنید.

نکته طلایی (مهلت تست): تست 5 دقیقه‌ای برای زمان خرید حضوری عالی است، اما هرگز جایگزین تست‌های طولانی‌تر نمی‌شود. همیشه از فروشنده حداقل 24تا 48 ساعت مهلت تستِ بی‌قید و شرط بگیرید (و آن را در رسید خرید قید کنید). وقتی کارت را به خانه بردید، آن را با بازی‌های سنگینی مثل Cyberpunk 2077 یا Red Dead Redemption 2 برای چند ساعت تست کنید تا مطمئن شوید در استفاده‌های طولانی‌مدت هم پایداری خود را حفظ می‌کند.

شما تا به حال تجربه خرید کارت گرافیک دست‌دوم را داشته‌اید؟ آیا ترفند دیگری برای تست سلامت قطعات می‌شناسید؟ تجربیات خود را در بخش نظرات پرشین تولز با ما و سایر کاربران به اشتراک بگذارید.