مرورگر گیمرها، Opera GX ناجی لپ‌تاپ‌های ضعیف!

به هیچ وجه، در هیچ شکل و قالبی، خودم را یک «گیمر» نمی‌دانم. به جز چند دست بازی هرازچندگاه در فورتنایت – که بیشتر اوقات در آن نفر آخر می‌شوم – اوج دوران افتخارآفرینی من در دنیای بازی‌های ویدیویی به عناوینی مثل فاینال فانتزی 7 یا هاروست مون بر می‌گردد. تا به حال حتی برای یک لحظه هم وسوسه نشده‌ام که یک لپ‌تاپ گیمینگ گران‌قیمت یا یک مانیتور خمیده با نورپردازی رنگارنگ بخرم و به مونیتور مخصوص طراحی گرافیکم بیشتر از هر چیزی وابسته‌ام.

با وجود تمام این تفاسیر، در کمال تعجب باید بگویم که کاربردی‌ترین و بهترین قابلیت مرورگری که در تمام طول امسال پیدا کرده‌ام، در اعماق تنظیمات مرورگری پنهان شده است که دقیقا برای افرادی ساخته شده که بازی کردن را بسیار جدی می‌گیرند.

تب‌های مرورگر، هیولاهای بلعنده رم (RAM) هستند

اگر در حال خواندن این مقاله هستید، احتمالا تا الان متوجه شده‌اید که من یک تولیدکننده محتوای متنی و گرافیکی هستم. دنیای نویسندگی – حداقل به روشی که من آن را انجام می‌دهم – روی چرخ ده‌ها تب باز در مرورگر می‌چرخد. یک برگه مشخصات فنی در این تب، یک وبلاگ رونمایی محصول در تبی دیگر، مقالات بخش راهنمای کاربران، نقدهای مقایسه‌ای طولانی، رشته‌توییت‌ها در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) و ردیت، تب‌های مربوط به مدیریت پروژه و ده‌ها مورد مشابه دیگر.

تازه به این لیست باید تمام چیزهایی را که هیچ ربطی به کار اصلی من ندارند هم اضافه کنید: اسپاتیفای برای گوش دادن به موسیقی، ایمیل‌هایم، و حتی خیلی اوقات تب پخش فیلم دریوتیوب با توجه به اینکه من یک فردِ به شدت چندکاره هستم، اغلب اوقات روی بیشتر از یک مقاله به صورت همزمان کار می‌کنم (در کنار انجام برخی کارهای دیگر و گاهی هم وب‌گردی برای خرید و وب‌تراپی). این یعنی تعداد تب‌هایی که در هر لحظه روی مرورگر من باز هستند، می‌تواند با سرعتی سرسام‌آور مانند یک بالون باد کند و به اعداد وحشتناکی برسد.

اگر از خودتان می‌پرسید: «چطور لپ‌تاپت با این حجم از کار آتش نمی‌گیرد؟»، خب، باید بگویم که مشکل دقیقا همینجاست. تب‌های مرورگر بسیار بیشتر از آن چیزی که به نظر می‌رسند، برای سیستم شما «گران» تمام می‌شوند و منابع آن را مصرف می‌کنند. برای اینکه همه‌چیز پایدار و امن باقی بماند، مرورگرهای مدرن هر تب باز را به عنوان یک پردازش کاملا ایزوله و مستقل در نظر می‌گیرند. این معماری، هزینه بسیار سنگینی برای منابع سیستم شما (به خصوص حافظه موقت یا RAM) به همراه دارد. یک تب کاملا خالی و سفید، فقط برای اینکه موتور رندر پایه خود را راه‌اندازی کند، چیزی بین 30 تا 50 مگابایت از حافظه را می‌بلعد. حالا وارد یک صفحه وب واقعی شوید تا ببینید این عدد چطور با سرعت بالا می‌رود؛ یک تب معمولی که در پس‌زمینه باز است، بسته به اینکه چقدر فایل‌های چندرسانه‌ای (عکس و فیلم) و اسکریپت‌های پیچیده در کدهای آن وجود داشته باشد، غالبا بیش از 100 مگابایت حافظه مصرف می‌کند.

تعداد کافی از این تب‌ها را روی هم تلنبار کنید تا ببینید یک مرورگر چطور می‌تواند به راحتی چهار تا شش گیگابایت از رم سیستم شما را ببلعد. اگرچه مقالات متنی ساده فشار زیادی وارد نمی‌کنند، اما صفحات پر از محتوای رسانه‌ای، مصرف‌کنندگان اصلی حافظه در اینجا هستند. اگر از یک لپتاپ معمولی با تنها 8 گیگابایت رم استفاده می‌کنید، دستگاه بیچاره با چینین رفتاری به شدت تحت فشار قرار می‌گیرد و به درستی کار نخواهد کرد!

حالا اما بعد از چند روز استفاده از مرورگر اپرا جی‌ایکس (Opera GX) به نتایج جالبی در زمینه مدیریت رم رسیده‌ام که آن را در ادامه با شما به اشتراک می‌گذارم.

محدودکننده رمِ Opera GX دقیقا همان کاری را می‌کند که قول داده است

اپرا جی‌ایکس (Opera GX)، به گفته‌ی سازندگانش، اولین مرورگری است که به طور اختصاصی برای گیمرها ساخته شده است. در میان ادغام‌سازی‌های مستقیم با پلتفرم‌های توییچ و دیسکورد ، تم‌های سفارشی با طراحی‌های گیمینگ، و افکت‌های صوتی برای کیبورد، ابزاری قدرتمند به نام GX Control وجود دارد.

قابلیت GX Control در واقع مانند یک بادیگارد یا نگهبان برای مرورگر شما عمل می‌کند؛ این ابزار به دقت زیر نظر دارد که مرورگر Opera GX چقدر از حافظه رم، پردازنده مرکزی و پهنای باند شبکه شما را مصرف می‌کند، و به شما اجازه می‌دهد برای هر کدام از آن‌ها یک «سقف مصرف» یا محدودیت تعیین کنید. شما می‌توانید این ابزار را با کلیک کردن روی آیکون کوچکی که شبیه به یک سرعت‌سنج است و در نوار کناری مرورگر قرار دارد، پیدا کنید. ابزار RAM Limiter دقیقا در بالاترین قسمت این پنل قرار گرفته است.

به محض اینکه دکمه این قابلیت را روشن کنید، یک نوار لغزان ظاهر می‌شود که به شما اجازه می‌دهد دقیقا مشخص کنید مرورگر مجاز است چه مقدار از حافظه رم را اشغال کند. شما یک عدد را تنظیم می‌کنید، و از آن لحظه به بعد، Opera GX تمام تلاش خود را می‌کند تا زیر آن عدد باقی بماند. این ابزار حتی یک نمایشگر زنده از میزان مصرف فعلی شما را مستقیما روی همان عقربه نشان می‌دهد تا بتوانید عملکرد آن را در لحظه تماشا کنید.

البته، این ویژگی قرار نیست کنترل سیستم‌عامل شما را به دست بگیرد یا جادوی عجیبی انجام دهد. این محدودکننده با مهار کردن رفتارهای داخلی خود مرورگر Opera GX کار می‌کند. با نزدیک شدن به سقف مصرفی که تعیین کرده‌اید، مرورگر شروع به تخلیه تب‌های غیرفعال از روی حافظه رم می‌کند، اجرای اسکریپت‌های پس‌زمینه را کندتر می‌کند و وظایف غیرضروری را به تعویق می‌اندازد. همچنین یک دکمه برای تعیین «محدودیت سخت» (Hard Limit) در زیر نوار لغزان وجود دارد؛ این گزینه برای کسانی است که می‌خواهند یک سقف مطلق و غیرقابل نفوذ تعیین کنند که مرورگر هرگز از آن عبور نکند. البته هزینه روشن کردن این گزینه این است که وقتی دوباره روی تب‌های غیرفعال کلیک می‌کنید، آن‌ها با حالت تهاجمی‌تر و تأخیر بیشتری از نو بارگذاری می‌شوند.

آزمون عملی محدودکننده حافظه

من تصمیم گرفتم این قابلیت را در همان شرایط آشفته و شلوغی که پیش‌تر توصیف کردم، به چالش بکشم: با ده‌ها تب باز، که 17 تای آن‌ها فقط تب‌های یوتیوب بودند، به علاوه انبوهی از سایت‌های رزرو سفر که از زمان برنامه‌ریزی برای تعطیلات باز مانده بودند. با فعال شدن محدودکننده، Opera GX بلافاصله شروع به به خواب بردن (Snoozing) تب‌هایی کرد که به طور فعال از آن‌ها استفاده نمی‌کردم. بنابراین، وقتی روی یک تبِ غیرفعال از سایت Booking.com یا Klook کلیک می‌کردم، در حالی که صفحه در حال بارگذاری مجدد بود، با یک بنر کوچک مواجه می‌شدم که می‌گفت: «این تب توسط محدودکننده رم به حالت خواب رفته بود».

تب‌های یوتیوب خودشان یک آشوب به تمام معنا بودند، چرا که بسیاری از آن‌ها واقعا به صورت همزمان و در نقاط مختلف ویدیوهای متفاوت در حال پخش بودند. هر از گاهی یکی از آن‌ها به طور ناگهانی متوقف می‌شد زیرا محدودکننده، آن تب را به خواب می‌برد تا حافظه آزاد کند؛ در حالی که ویدیویی که من به طور فعال در حال تماشای آن بودم (در حالت تصویر در تصویر یا بدون هیچ مشکلی و کاملا دست‌نخورده به پخش خود ادامه می‌داد.

اما آزمون واقعی، نه در دیدنِ این بنرهای هشدار، بلکه در بررسیِ اعداد و ارقام بود. من سقف مصرف را روی 4 گیگابایت تنظیم کرده بودم. وقتی برنامه Activity Monitor (ابزار مدیریت منابع در مک) را باز کردم و مصرف تک‌تک پردازش‌های مربوط به Opera GX را با هم جمع زدم، دیدم که مرورگر به طور پایدار و ثابتی در محدوده 3.4تا 3.8 گیگابایت باقی مانده است.

این دقیقا زیر همان سقفی بود که من تعیین کرده بودم؛ دقیقا همان‌طور که سازندگان مرورگر قول داده بودند! مرورگر در تمام طول مدت کار (حتی زمانی که تب‌های جدیدی باز می‌کردم) در همان محدوده باقی ماند و برای کنترل مصرف خود، تب‌های بیکار را در صورت نیاز به خواب می‌برد. دیدن اینکه مجموع مصرف رم به شکلی قابل‌اعتماد زیر سقف تعیین‌شده‌ی من باقی می‌ماند (به جای اینکه مثل یک مرورگر مدیریت‌نشده با باز کردن تب‌های جدید و نبستن قبلی‌ها، به صورت تصاعدی بالا برود)، به طرز عجیبی رضایت‌بخش و لذت‌بخش بود!

نقاط ضعف

البته، این ویژگی بدون نقطه ضعف هم نیست. هر تبی که به صورت خودکار به خواب می‌رود، وقتی دوباره روی آن کلیک می‌کنید باید از نو بارگذاری شود. اگر شما از آن دسته کاربرانی هستید که به طور مداوم و با سرعت بالا بین تب‌های مختلف جابه‌جا می‌شوید، این بارگذاری‌های مجدد می‌تواند کمی آزاردهنده باشد. علاوه بر این، محدودیتی برای اینکه چقدر می‌توانید سقف رم را پایین بیاورید وجود دارد؛ چرا که مرورگر Opera GX فقط برای اجرای اولیه و پایه خود به حدود 1.5گیگابایت رم نیاز دارد. اگر سقف را از این مقدار پایین‌تر بیاورید، با هشداری مواجه می‌شوید که به شما می‌گوید ممکن است سرعت وب‌گردی شما به شدت افت کند و با مشکل مواجه شوید.

در واقع، این قابلیت بیشتر شبیه به یک نرده‌ی محافظ عمل می‌کند تا اینکه بخواهد جایگزینِ این کارِ منطقی شود که گهگاه خودتان چند تا از آن 17 تب یوتیوب را ببندید! اما وقتی من این محدودیت را روی یک عدد معقول – مانند 2 تا 2.5 گیگابایت که برای خودم تعیین کرده‌ام و قابلیت Hard Limit را هم خاموش نگه داشته‌ام، اوضاع بسیار خوب پیش رفت.

البته مرورگرهای کروم (Chrome) و اج (Edge) در حال حاضر نسخه‌های مخصوص به خودشان از این ویژگی را با نام‌های Memory Saver و Sleeping Tabs دارند. اما مشکل اینجاست که آن‌ها معمولا تا زمانی که سیستم شما در حال دست و پا زدن و تقلا کردن برای رم آزاد نباشد، وارد عمل نمی‌شوند؛ و تازه به شما حق انتخاب و کنترل بسیار کمی در مورد اینکه مرورگر دقیقا چقدر مجاز است از حافظه استفاده کند یا چه زمانی باید مداخله کند، می‌دهند. اما مرورگر Opera GX خیلی ساده یک نوار لغزان در اختیار شما قرار می‌دهد و به شما اجازه می‌دهد خودتان عدد دلخواهتان را تعیین کنید. همین مقدار کوچک از کنترل داشتن روی سیستم، دقیقا همان چیزی است که من از تمام مرورگرهایی که استفاده می‌کنم، انتظار دارم.